דיונים ועיונים בפרשת בראשית

פרשת השבוע וענינא דיומא

די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד

אוועטאר
farshlufen
שר עשרת אלפים
תגובות: 18407
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק

תגובהדורך farshlufen » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 7:16 am

אתמול איקלע לידי דער אקורשט ארויסגעקומענער חומש מקראות גדולות [פשוטו כמשמעו, מען דארף א וועגעלע אים צו פירן] המבואר הוצאת עוז והדר עם ביאורים נפלאים ע"כ מפרשי התורה, ברענגען זיי צו פון אב"ע אליין אין ספר "מאזנים" וכן הוא מאהל יוסף שצוין ע"י חברינו הרב המפרש הפלאים [שאגב עדיין לא זכינו לפתחו ולראותו] אז דער פשט איז:
והוא לבדו דר - דער שרש איז "דר", כי אחיו נעדר - ווייל זיין פאר דער צווייטער "דר" איז כאילו אינו.
סימן דלא ידע כלום, שבוחי.

והוא פלאי
שר האלפיים
תגובות: 2749
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג אוגוסט 23, 2009 3:18 pm

תגובהדורך והוא פלאי » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 7:52 am

farshlufen האט געשריבן:אתמול איקלע לידי דער אקורשט ארויסגעקומענער חומש מקראות גדולות [פשוטו כמשמעו, מען דארף א וועגעלע אים צו פירן] המבואר הוצאת עוז והדר עם ביאורים נפלאים ע"כ מפרשי התורה, ברענגען זיי צו פון אב"ע אליין אין ספר "מאזנים" וכן הוא מאהל יוסף שצוין ע"י חברינו הרב המפרש הפלאים [שאגב עדיין לא זכינו לפתחו ולראותו] אז דער פשט איז:
והוא לבדו דר - דער שרש איז "דר", כי אחיו נעדר - ווייל זיין פאר דער צווייטער "דר" איז כאילו אינו.

ויכולים לפרש דברי האב"ע שיתאימו לדברי המדרש כי הדרדר גדל שורות שורות ולא מלשון דרו שלא בדרו דאונו רק מלשון דירה שדר עם אחרים אבל לא דרך דירה רגילה, והרבה יש לעי' בזה
למה זה תשאל לשמי...

נאטרוליסט
שר האלף
תגובות: 1298
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג נובעמבער 06, 2007 2:40 pm

תגובהדורך נאטרוליסט » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 9:49 am

א גרויסן דאנק.
קומט אויס אז לויט דעם פשט איז "דרדר" פונקט ווי "אדמדם", דאפעלט מקטין צו זיין.
און דערפאר זאגט ער כי אחיו נעדר, ווייל ער איז עלנד, נישט ווי קוץ וואס איז מערערע דערנער, ווי א שטייגער קוצים.

אגב, אויף מערערע דערנער זאגט מען טאקע נישט דרדרים, נאר קוצים. ווייל דרדר איז טאקע א יחיד.

גבאי ביהמד
שר חמש מאות
תגובות: 687
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 11, 2009 2:33 pm

תגובהדורך גבאי ביהמד » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 9:53 am

לתועלת הלומדים האבן מיר איבערגעשטעלט הרב הפלאי'ס אויסשניט תשוח"ח לו.

יישר כוחו של מנהלינו מר טריאו על ההעתקה.

אוועטאר
farshlufen
שר עשרת אלפים
תגובות: 18407
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק

תגובהדורך farshlufen » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 10:11 am

נאטרוליסט האט געשריבן:א גרויסן דאנק.
קומט אויס אז לויט דעם פשט איז "דרדר" פונקט ווי "אדמדם", דאפעלט מקטין צו זיין.
און דערפאר זאגט ער כי אחיו נעדר, ווייל ער איז עלנד, נישט ווי קוץ וואס איז מערערע דערנער, ווי א שטייגער קוצים.

אגב, אויף מערערע דערנער זאגט מען טאקע נישט דרדרים, נאר קוצים. ווייל דרדר איז טאקע א יחיד.

לא זכיתי להבין וואו איר זעט דאס אין דברי האב"ע, ועוד קוץ און דרדר זענען באזונדערע געוואוקסן פארוואס זאל מען מערערע אנרופן מיטן שכן'ס נאמען?

ולע"א, "אדמדם" איז מגדיל - מחזק נישט ווי איר ווילט זאגן אז ער איז מקטין, לויטן אב"ע ווענדט זיך דאס אויב דער פ' ע' זענען כפול אדער דער ע' ל' איז כפול.
סימן דלא ידע כלום, שבוחי.

נאטרוליסט
שר האלף
תגובות: 1298
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג נובעמבער 06, 2007 2:40 pm

תגובהדורך נאטרוליסט » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 10:18 am

והוא פלאי האט געשריבן:ווער עס קען עס ארויפלייגען פון אוצר החכמה איז וועלקאם, איך ווייס נישט וויאזוי
איך לייג יעצט ארויף געטייפט
הוא לבדו דר, פי' כי מלת דרדר, שורשה דר,
ואחיו ממנו נעדר, ר"ל שני אותיות הכפולים, שהוא דל"ת ורי"ש ממלת דר, הם נעדרים ונופלים מהשורש, כך פי' ר' אברהם בספר מאזנים בשער הרביעי, והטעם שכתוב דרדר, כי אלו הי' כתוב דר הי' פירושו שהי' גדול ובעבור שנכפל ידענו כי נכפל להעמיטו ולאמר שהוא קטן, כי אין רבוי שלא לצורך כי אם למעט, וכן פי' בסוף ישעי' (קפיטל ס"ו) על מלת ובכרכרות, שהוא נגזר מן שלחו כר (ישעי' קפיטל י"ו) וכן פירש בשיר השירים בפסוק שחורה אני ונאוה, ובסוף פרשת מצורע גבי ירקרק או אדמדם אמר כי זה הוא הכפל הוא לחסרון, וכן שחרחרות ואדמדם, והארכתי כל זה בעבור כי יש מבינים מדבריו שאמר, שאין לו חבר במקרא, ומקשים עליו כי יש אחד בספר הושע (קפיטל י"א) קוץ ודרדר יעלו על מזבחותם, ואני אומר כי הם שטעו, וקוץ ודרדר יעלה מזבחותם, (וכן פי' המחבר מקור חיים)


הער פארשלאפן.
איך האב עס עס צונויפגעשטעלט מדעת עצמי, דערנאך האב איך געליינט וואס אונזער מפליא פלאות האט געברענגט פון אוצר החכמה, ממש די זעלבע ווערטער.

אז שחרחרות ואדמדם אדער ירקרק, זענען מקטין צו זיין אדער מחסר זיין.

אגב דיין פראגע איז גוט אויף אדמדם וואס איז מלשון אדום, אדער שחרחר, אבער ביי דרדר איז דאך נאר דא צוויי אותיות השורש.

והוא פלאי
שר האלפיים
תגובות: 2749
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג אוגוסט 23, 2009 3:18 pm

תגובהדורך והוא פלאי » מיטוואך אוקטובער 14, 2009 10:22 am

אודות הכפל אם מקטין או מגדיל, ידוע מה שאמר ר' מיכאל בער ז"ל אודות כלבלב, וא"כ נקרא מלך קטן מלכלך,
למה זה תשאל לשמי...

גבאי ביהמד
שר חמש מאות
תגובות: 687
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 11, 2009 2:33 pm

תגובהדורך גבאי ביהמד » דאנארשטאג אוקטובער 15, 2009 1:36 pm

לתועלת הלומדים ברענגען מיר אהער עטליכע שמועסן פון דעם אשכול וואס איז טייטש - פרשת השבוע אויף די וואכעדיגע סדרה, כדי שיהי' דבר דבור על אפניו.

יידישיסט האט געשריבן:אפשר קען מיר איינער גענוי טייטשן אויף עברי-טייטש די ווערטער אין פ' בראשית "לטש כל חרש נחשת וברזל" (מיין שוועריגקייט איז מיט'ן ווארט "חורש"). איך האב נישט געקענט בשום-אופן ארויסקריכן פון דעם. א רש"י וואס איז גענצליך אומפארשטענדליך, און ממילא איז דער פשט סתום. אפשר ווייסט איינער גענוי דעם פשט?


farshlufen האט געשריבן:הרב אידישיסט, דא האסטו דעם גור ארי':

וז''ל:
אינו לשון פועל אלא פועל. פירוש ''חורש'' אינו על המלאכה שהיא נעשית, דא''כ לכתוב ''חורש'' הרי''ש בסגול, ואילו הי' ''חורש'' טעמו למעלה הי' שם דבר. זה החילוק ידוע בדקדוק הלשון, כי כאשר הטעם למעלה והוא בסגול על משקל ''חודש'' ''קודש'' הוא שם דבר, והי' אז פירושו שהי' מלטש הנחושת והברזל עצמו מה שעשו האומנים, אבל עכשיו דכתיב ''חורש'' הרי''ש בציר''י פירושו שהי' מלטש כלי אומנות נחושת וברזל, כי חורש בציר''י הוא פועל, וכלי אומנות הם פועלים נקראים ''חורש נחושת וברזל.

גענוג פארשטענדליך?

הרב אידישיסט, ביז דעם פסוק איז אלעס געדאנגען כשורה?

אין די סדרה איז דא הערליכע שטיקלעך רא''ם און גו''א ספעציעל אינטעררעסאנט פאר חובבי לשון.

farshlufen האט געשריבן:ליתר שאת קוק נאך דעם ספר הזכרון דעם רא''ם און מהרש''ל אין יריעות שלמה אויף דעם פסוק.

קרעמער האט געשריבן:אינעם הערליכן חומש "דרכי יואל" אויף אידיש טייטשט ער אפ לויט רש"י כאילו עס וואלט געשטאנען "לוטש וחורש כל נחושת וברזל" עיין שם.

אינטערסאנט אבער אז דער אונקלוס האט גאר א צווייטן פשט אויף די ווערטער, און אנדערש ווי רש"י טייטשט ער אפ "לוטש" ווי א רבי, און חורש אויפן מייסטער אליין. עיין שם.

גבאי ביהמד
שר חמש מאות
תגובות: 687
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג ינואר 11, 2009 2:33 pm

תגובהדורך גבאי ביהמד » דאנארשטאג אוקטובער 15, 2009 1:42 pm

farshlufen האט געשריבן:וואס איז דער טייטש פון טרם?
און וואס איז דער ריכטיגער אפטייטש פון קודם?

רש''י הק' די פארגאנגענע וואך פ' בראשית [בראשית ב' פסוק א'] ד''ה טרם יהי' בארץ זאגט:
כל טרם שבמקרא לשון עד לא הוא ואינו לשון קודם ואינו נפעל לומר הטרים כאשר יאמר הקדים וזה מוכיח ועוד אחר כי טרם תראון עדיין לא תראון ואף זה תפרש עדיין לא הי' בארץ כשנגמרה בריאת העולם בששי קודם שנברא האדם.

דער אבן עזרא אין פרשת וארא קריגט אויף רש''י און דער רמב''ן גיט אים גערעכט, און דער רד''ק אין די שרשים לערנט אויך אזוי, אויך דער תשבי אין די נמוקים אויף די שרשים זאגט אזוי, משא''כ דער ספורנו ועוד לערנען ווי רש''י, דער מזרחי דא אויפן פלאץ איז אן אריכות גדול ולא זכיתי להבינו על בוריו.

נאכן זיך פלאגן לאנגע שעות האב איך הערשט געכאפט אז איך קליינע קאפ פארשטיי נישט די חילוק פון ''קודם'' און ''עד לא'', ווייל אונז בדורינו אלה נוצן דעם ווארט ''קודם'' סיי אין לשה''ק און סיי אין אידיש אויך אויף עד לא ד''ה נאך נישט, פון די אלע מפרשים הנ''ל זעט אויס אז ''קודם'' איז טייטש נאך איידער דאס און דאס איז שוין געווען דאס, און קיינמאל איז עס טייטש נאך נישט.

איך האב נאר אנגערירט דעם ענין אויפן שפיץ גאפל, דערווייל איז דאס דער סך הכל מה שעלה במצודתי, מ'ברויך מיר נאך אדורך טאן דעם ענין גרינטלעך דער בורא וועט מיר אודאי געבן צייט און מוח דערצו, אזוי ווי ביז די קרעטשמע ברויך מען אויך א גלעזל ברוינפען בעט איך ווער ס'קען זאל מיר ביטע באלייכטן די אויגן מער, און אריינווארפן זיינע פאר פרוטות.

יידישיסט האט געשריבן:איך האב נישט נאכגעקוקט די אלע מפרשים וואס איר ברענגט צו אבער דער חילוק פון "טרם" און "קודם" פארשטיי איך פון רש"י'ס ווערטער, און ממילא אויך דער חילוק פון "קודם" צו "עד-לא". איך וועל ענטפערן לויט מיין אויבערפלעכליכער הבנה און אויב עס פארלאנגט זיך אן עיון וועט איר דאך אוודאי קאמענטירן.

אונז בדורינו אלה נוצן דעם ווארט ''קודם'' סיי אין לשה''ק און סיי אין אידיש אויך אויף עד לא ד''ה נאך נישט


עס איז נישט פונקט אזוי. איך קען טאקע נוצן אמאל דאס און אמאל דאס אבער דער באדייט איז בפירוש אנדערש. צום ביישפיל, איך קען זאגן "איך האלט פארן דאווענען", און איך קען זאגן "איך האב נאכנישט געדאוונט". אנשטאט "פאר'ן דאווענען" דארף מען זאגן אויף לה"ק: "קודם התפילה", און אויפ'ן צווייטן זאץ מוז מען זיך באציען צו דער פעולה פונעם מענטש און נישט צום שם-דבר, און זאגן: "טרם התפללתי".

וואס איז טאקע דער נפק"מ צווישן די צוויי? אז דאס ווארט "קודם" איז דער בינוני-פועל פון דער פעולה "להקדים" אדער "לְקַדֵּם", דאס איז על משקל "עומד", "עובר", אזוי איז אויך "קודם" - א זאך וואס שטייט פאראויס (אדער צומאל דווקא הינטערשטעליג: "נאך פאר דער זאך". אויף אראביש טייטשט דאס ווארט קדים - אלט, ד.ה. "פון אמאל", מימי קדם). יעצט, וויבאלד "קודם" איז א בינוני-פועל פון א פעולה דערפאר לאזט זיך זאגן "הקדים" - ער האט געפעדערט, וואס דאס איז פונעם שורש פון "קודם".

אנדערש אבער איז די מעשה מיט דעם ווארט "טרם" וואס דאס איז נישט פון א פעולה, דאס איז פשוט א ווארט פאר זיך וואס דער בוכשטעבליכער טייטש דערפון איז "נאך-נישט". עס מיינט נישט "פאראויס", נאר איינפאך "נאכ-נישט". רש"י ברענגט א ראיה דערצו אז דו זאלסט זעהן אז דאס איז נישט אן אקטיווע צורה פון א פעולה נאר איינפאך א ווארט פאר זיך [אזוי-ווי למשל דאס ווארט "סלה"!] דאס איז וויבאלד מען קען דערפון קיין פעולה נישט בויען. מען קען נישט זאגן "הטרים" אזוי-ווי מען זאגט "הקדים". פארוואס טאקע נישט? וויבאלד למעשה דער באדייט איז א צווייטער, דען דער "טרם" מיינט נישט "קודם", נאר עס מיינט "נאכנישט", ממילא יעצט צו זאגן "הטרים" איז אזוי-ווי צו זאגן "ער האט גע'נאכנישט'עט". עס איז זייער לעכערליך אוודאי.

יעצט ווי וועט כאפן א נפק"מ? צ.ב. ווען צוויי אירע קריגן זיך ווער עס זאל באקומען פריער א שטיקל קוכן, און מען מאכט א פשרה אז דער אינגערער זאל באקומען פריער, דאן וועט מען זאגן "קודם (קודם-כל) תן לפלוני..." יעצט, צו וואלט שייך געווען דא צו נוצן דאס ווארט "טרם"? אוודאי נישט. "טרם" וועט מען קענען נוצן ווען מען וויל זאגן אז איך האב נאכנישט באקומען קיין קוכן, וואס דאן וועל איך זאגן "טרם קיבלתי". יעצט באמערקסטו אוודאי אויך אז דער "טרם" וועט זיך אלעמאל באציען צו דער אקטיווער פעולה זאגנדיג אז די אקטיווע פעולה האט נאכנישט פאסירט (צ.ב. קיבלתי איז געווענליך א פעולה וואס איך האב געטון. יעצט צולייגנדיג דעם "טרם" ווערט פארוואנדלט די פעולה אין א זאך וואס איך האב נאכנישט געטון). ווידער דאס ווארט "קודם" וועט שטענדיג שטיין פאר א שם-דבר (תפילה, קבלה, וכדו'), אזוי-ווי צ.ב. קודם התפילה, קודם האכילה, וכדו'.

אויב עס איז נישט גענונג מבואר, אדער אויב עס זענען נאך פארהאן שוועריגקייטן דאן ביטע קאמענטירט.

farshlufen האט געשריבן:הרב אידישיסט א דאנק פאר אייערע הערות,
, אזוי וואלט איך געלערנט אן די מפרשים, אבער נאך ד מפרשים זע איך אז זיי האלטן אז אויב איז טרם טייטש ''קודם'' דארף איך צו טייטשן טרם יצמח האט שוין פון פריער געוואקסן, דאס שטימט נישט מיטן היינטיגן באנוץ פון קודם. ווייל לויטן היינטיגן באנוץ קענסטו זאגן נאך פאר ס'איז געוואקסן און אלעס שטימט.

יידישיסט האט געשריבן:ווי איך פארשטיי איז קלאר ביי אייך די פארשידענע פירושים איבער'ן ווארט "טרם" און די חילוקי דעות איבער דעם, כאטש דאס איז אוודאי אויך אנגעקומען מיט א היבשן עיון. איר מוטשעט אייך נאר דווקא מיט דעם באדייט פונעם "קודם", וואס איר ווייזט דערויף טאקע אהן אן אינטערעסאנטע זאך בנוגע דעם טייטש דערפון, איך בין נאר נייגעריג צו וויסן פונקטליך פון וועלכן מפרש איר האט פארשטאנען אז ער טייטשט "קודם" אנדערש ווי מיר טייטשן אים. אינעם "אבן-עזרא" האב איך קלאר געזעהן ווי ער טייטשט דאס דווקא ווי מיר טייטשן.

דעם משמעות וואס איר זאגט אינעם ווארט "קודם" האב איך געטראפן אינעם ספר "דקדוקי רש"י (אן אלט ספר וואס איז ממש געאייגנט פאר אלע דקדוק פראבלעמען אין רש"י, ממש א געשמאק ספר, עס געפינט זיך היינט אין א נייעם שיינעם דרוק פון "מישור". עס איז געשריבן מיט זייער א שיינע הסברה, און א זעלטענע צחות הלשון) ער שרייבט דארט טאקע: "דאי לא תימא הכי, אלא מילת 'טרם' לשון 'קודם' הוא, ויהיה משמעות חיבור המקרא: "וכל שיח השדה = אלז דאז שפראצונג, טרם יהיה בארץ = איז שוין דער פאר גוועזין, וכל עשב השדה = אלס קרויט, טרם יצמח = דער האט שוין פאר געשפראצט" תקשי: היאך שייך נתינת הטעם "כי לא המטיר" וכו'?, אדרבא, לפירוש זה דכבר גדלו וצמחו לא הוצרכו למטר. אלא ודאי מלת 'טרם' לשון 'עד לא' הוא. עכ"ל".

למעשה אבער, קוקנדיג אינעם פירוש פונעם "אבן-עזרא" אויף פ' וארא זעה איך ווי ער שרייבט דארט דעם פשט פון רב סעדיה גאון ז"ל אויף "טרם תראון" און אינמיטן זיינע ווערטער דארט שרייבט ער: "והנה הטעם, קודם שתראון ותודה וכו'..." - דאס טייטשט: אז דער פשט איז פונעם "טרם תראון" אז נאך איידער איר האט אייך געפארכט איז שוין געווען "והפשתה והשעורה נכתה וכו'" עיי"ש. און דא זעהט מען דאך קלאר ווי ער באנוצט דאס ווארט "קודם" מסביר צו זיין דאס אז "נאך איידער עס האט פאסירט"... און ער נוצט למעשה דאס ווארט אזוי-ווי מיר באנוצן דאס.

איז למעשה זעהט אויס בפשטות אז דאס ווארט "קודם" טייטשט זיכער ווי מיר ווייסן דאס, דאס איז דאך דער אנגענומענער טייטש וואס שטאמט פון די מקורות. נאר דאס וואס די מפרשים זאגן אז אויב "טרם יצמח" וואלט מען געמיינט "קודם יצמח" וואלט משמע געווען אז די צמיחה איז שוין געווען איז לכאורה דווקא צוליב דעם ספעציפישן צוזאמשטעל פונעם "יפעל" נאכ'ן "קודם". ד.ה. ווען איך זאג "קודם שיצמח...." אזוי-ווי דער אבן-עזרא שרייבט מיינט עס טאקע אוודאי "איידער דעם שפראצן". דא אבער ווילן מיר טייטשן "קודם יצמח" (אויב "טרם" הייסט "קודם"), און דער באדייט דערפון איז "עס האט שוין פריער געשפראצט".

פארוואס טאקע דארף עס אזוי טייטשן ביי דעם צוזאמשטעל? לאמיר דערפאר א בליק טון אויפ'ן פסוק אין בראשית אלס ביישפיל: "וכל שיח השדה קודם יהיה בארץ" - יעצט דער "יהיה" וואס קוקט אויס ווי א לשון-עתיד קען אינעם לשון המקרא מיינען אויך אן עבר (אזוי-ווי פשטות "אז ישיר משה"), אדער כאטש א הווה תמידי (אזוי-ווי "ככה יעשה איוב כל הימים"). יעצט, אויב זאל שטיין פארדעם "קודם" וועט דאס מיינען "קודם [כבר] היה בארץ" - עס איז שוין געווען פריער אויף דער ערד. דאס טייטשט די צמיחה דערפון, אדער די הויה דערפון איז שוין געווען "קודם". עס איז לכאורה קלאר אז דאס איז זייער כוונה, און נישט אינעם עצם ווארט "קודם".

אויב עס פעלט הסבר אדער אויב עס איז פארהאן מראי מקום וואס ווייזן איבער פארקערט דאן ביטע קאמענטירט.

farshlufen האט געשריבן:
יידישיסט האט געשריבן:ווי איך פארשטיי איז קלאר ביי אייך די פארשידענע פירושים איבער'ן ווארט "טרם" און די חילוקי דעות איבער דעם, כאטש דאס איז אוודאי אויך אנגעקומען מיט א היבשן עיון. איר מוטשעט אייך נאר דווקא מיט דעם באדייט פונעם "קודם", וואס איר ווייזט דערויף טאקע אהן אן אינטערעסאנטע זאך בנוגע דעם טייטש דערפון, איך בין נאר נייגעריג צו וויסן פונקטליך פון וועלכן מפרש איר האט פארשטאנען אז ער טייטשט "קודם" אנדערש ווי מיר טייטשן אים.
.
פונעם לשון פון דברי דוד האט מיר אויך אזוי אויסגעזעהן.

יידישיסט האט געשריבן: אינעם "אבן-עזרא" האב איך קלאר געזעהן ווי ער טייטשט דאס דווקא ווי מיר טייטשן
.

דער אבן עזרא בין איך נישט אזוי זיכער אז ער קריגט בכלל אויף רש''י לויט אונזער גירסא , ערשטנס ער זאגט אז רש''י זאגט אז עס איז כמו לא ביי אונז שטייט נישט אזוי, און צוויטענס פון דעם אבן עזרא וואס דער באר רחובות ברענגט צו אז ער [כדרכו] האט טענות אויפן פייטן אז ער זאגט ''הטרימוך'' קוקט אויס אז ער האלט אויך עכ''פ מיט דעם זיכער ווי רש''י.

יידישיסט האט געשריבן:דעם משמעות וואס איר זאגט אינעם ווארט "קודם" האב איך געטראפן אינעם ספר "דקדוקי רש"י (אן אלט ספר וואס איז ממש געאייגנט פאר אלע דקדוק פראבלעמען אין רש"י, ממש א געשמאק ספר, עס געפינט זיך היינט אין א נייעם שיינעם דרוק פון "מישור". עס איז געשריבן מיט זייער א שיינע הסברה, און א זעלטענע צחות הלשון)


דער ספר האט נאר דער דרוקער אנגערופן דקדוקי רש''י צוזמענשטעלענדיג די צוויי ספרים מירא דכיא [לדעתי מער א קראנטער ספר ווי דער צוויטער] און באר רחובות פון וואו איר ברענגט נאך טאקע, דער אמת'ער דקדוקי רש''י איז גאר אן אנדער ספר אסאך פריער ווי דאס.

דאס איבערדרוקן דורך מישור, באזונדער דאס וואס זיי האבן צוגעלייגט די נקודות לויט זייער קליינעם פארשטאנד, איז
גאר א ווייטאגליכער חורבן צוליעב כמה וכמה סיבות.
יידישיסט האט געשריבן:ער שרייבט דארט טאקע: "דאי לא תימא הכי, אלא מילת 'טרם' לשון 'קודם' הוא, ויהיה משמעות חיבור המקרא: "וכל שיח השדה = אלז דאז שפראצונג, טרם יהיה בארץ = איז שוין דער פאר גוועזין, וכל עשב השדה = אלס קרויט, טרם יצמח = דער האט שוין פאר געשפראצט" תקשי: היאך שייך נתינת הטעם "כי לא המטיר" וכו'?, אדרבא, לפירוש זה דכבר גדלו וצמחו לא הוצרכו למטר. אלא ודאי מלת 'טרם' לשון 'עד לא' הוא. עכ"ל".
.
עס איז מיר געווען אויפאלענד ווי אזוי דעם ''וכל עשב השדה'' אלס אלע קרויט, ביי אונז נוצט מען קרויט אויף איין מין, פון אים זעהט אויס אז יעדעס גרין געוואוקס ווערט אנגערופן קרויט.

אוועטאר
מיללער
שר עשרים אלפים
תגובות: 24514
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג יוני 14, 2007 9:48 am

תגובהדורך מיללער » פרייטאג אוקטובער 16, 2009 9:22 am

יישר-כח כבוד הגבאי פאר די העתקה, די ווערטער פון יידישיסט זענען קילורין לעינים, אויב זענען מיר נישט זוכה צו שפתותיו נוטפות מור, כאטש זאל זיין שפתותיו דובבות.....

*
אין די וואכעדיגע סדרה, איז פארהאן איינס און די ערשטע מצוות עשה אין די תורה הק', דאס איז די מצוה פון פרי' ורבי', ווי דער חינוך איז מסביר משרשי המצוה איז דאס דערפאר ווייל דער אייבירשטער האט באשאפאן די גאנצע וועלט מיט איין תכלית אז אידישע קינדער זאלן מאכען א נחת רוח כביכול פארן בוכ"ע, והאלקים עשה שיראו מלפניו, כדי אז דער רצון הבורה זאל ערפילט ווערן זענען מיר מחויב צו טאן גל-ערליי השתדלות לשבת את העולם, און דער חינוך פירט אויס 'והמבטלו עונשו מרובה' וייל דאס איז א עיקר ויסוד גדול.

נאטרוליסט
שר האלף
תגובות: 1298
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג נובעמבער 06, 2007 2:40 pm

תגובהדורך נאטרוליסט » מאנטאג אוקטובער 19, 2009 3:05 pm

א גרויסן דאנק פאר דעם הערליכן שמועס פון טרם / קודם.

למעשה האב איך אריינגעקלערט דערין דעם שב"ק.
און מיר איז אויסגעקומען אז

1) טרם איז כמו "עדיין" לויט רש"י'ס פשט.
2) אז רש"י'ס דיוק פון "הטרים" קען מען נישט נוצן, ווייל ס'איז נישט ווי "הקדים"
און דאס האב איך נישט געזען אז עמיצער זאל ענטפערן.

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » זונטאג סעפטעמבער 26, 2010 7:02 pm

שפאצירנדיג אין דעם אשכול בין איך געווארן צוגעצויגן צו דעם ענין פון כוח היולי וואס ווערט פיל דערמאנט אין ספרים, און בעיקר ווערט נאכגעברענגט דער רמב"ן אין פרשת בראשית איבער דעם ענין.
איך מיין אז עס וואלט אצינד פאסיג געווען מען זאל דעם ענין אויסארבעטן דא בין עמודי דקרעטשמע.

זארעכפעפער האט געשריבן:גם אני בעניי וועל זיך מצרף לבקשת ידידי הרב קרעמער, און וועל צוצייכענען א לינק איבער א שמועס וואס מיר האבן פארבראכט אין די קרעטשמע פארגאנגענעם יאר.

"כח היולי" - וואס איז דאס?


"כח היולי" - וואס איז דאס?

באקאנט דער רמב"ן אין אנהויב פר' בראשית וזל"ק:
...אבל הוציא מן האפס הגמור המוחלט יסוד דק מאד, אין בו ממש, אבל הוא כח ממציא, מוכן לקבל הצורה, ולצאת מן הכח אל הפועל, והוא החומר הראשון נקרא ליונים "היולי", ואחר ההיולי לא ברא דבר, אבל יצר ועשה ממנו, כי ממנו המציא הכל, והלביש הצורות ותקן אותם.

וואס איז דאס וואס די יונים רופן כח "היולי"?



חשוב'ע דיינים מומחים, הויכגעשעצטע שרים, און גלאט אזוי עמך אידן.


דער "כוח היולי" איז א זאך וואס האט אויך געצויגן מיין נייגער, אנגעהויבן פון דעמאלט ווען כ'האב דעם רמב"ן צום ערשטן מאל דערזען.

קיין מראי מקומות געדענק איך נישט; אבער אויף ווי ווייט איך האב געזען, דערציילט קיינער נישט גענוי וואס דער דאזיגער "יולי" איז. מען רעדט וועגן זיינע קוואליפיקאציעס, און איבער וואס ער איז "נישט". איך האב אבער נישט געפונען עמיצן וואס זאל "אנרופן דאס קינד ביים נאמען."

אויב מען מעג אבער אליין אריינלערנען פשט, וואלט איך געזאגט אז דער "יולי" איז דער אייגנטליכער כוח המעמיד פון אן אטאם – דער קלענסטער, תמצית'דיגער טייל אויף וועלכן אן אטאם איז באזירט.

וואס ס'מאכט מיר אזוי טראכטן איז דער פאקט וואס יעדער עקזיסטענץ אין אונזער עולם העשי' באשטייט פון אטאמען. אטאמען באשטייען פון נאך קלענערע טיילן. אלץ וואס טיילט פונאנדער פון זאך ביז זאך איז בלויז (אויף ווי ווייט מיר ווייסן היינט), דער סכום וויפיל דער אטאם פארמאגט פון די סוב-אטאמישע חלקים.

וואלט איך געזאגט, אז דער דאזיגער כוח המעמיד פונעם אטאם פּאסט אריין אין דער דעפיניציע וואס דער רמב"ן גיט אויפ'ן "יולי":

"יסוד דק מאוד, אין בו ממש." דעם אטאם (שוין אפגערעדט פון זיינע סוב-טיילן) קען מען נישט זען אפילו מיט'ן מאכטפולסטן מייקראסקאופ. (זיין עקזיסטענץ איז איבערגעוויזן געווארן אויף אנדערע אופנים).

"אבל הוא כח ממציא, מוכן לקבל הצורה, ולצאת מכח אל הפועל." דאס איז גענוי וואס דער נאכנישט-דערטאפּטער סוב-אטאם טייל איז: א דערפינדערישע קראפט, וואס פארנעמט יעדע קוואליטעט, יעדע סארט בריאה וואס נאר באשאפן געווארן. ווען דער דאזיגער, פאר-אונז-דערווייל אומבאוואוסטער אטאם-טייל ברענגט צוזאמען די חלקים פון אן אטאם, ווערט א זאך אייגנטליך באשאפן: גייט ארויס "מכח" אל "הפועל".

כן נראה לעניות דעתי.

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » זונטאג סעפטעמבער 26, 2010 7:06 pm

אין ספר הגיון הנפש פון אברהם בר חייא הנשיא הספרדי שרייבט ער אזוי:
החכמים הקדמונים קוראים לחומר קדמון בטבע בשם היולי ואומרים שהוא דבר שאין לו דמות ולא צורה. והכוח קוראים לו צורה ואומרים שהוא דבר שיש לו כוח וגבורה להלביש את היולי כל דמות ותמונה וכו'. שני השורשים האלה, היולי והצורה, היו גנוזים לפני המקום ועומדים על סדריהם עד העת אשר היה ראוי לפניו להוציאם.

ועל דרך זה יפרש "תוהו ובוהו":

התוהו הוא היולי, בוהו מורכבת מן שתי מלות בו-הו והיא הצורה המכסה את התוהו ומקיימת אותו (הגיון הנפש ב'. ג'.).

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג סעפטעמבער 27, 2010 3:57 pm

וויאזוי פארטייטשט מען "ישרצו המים"?

אוועטאר
קרעמער
שר עשרים אלפים
תגובות: 28276
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג יוני 25, 2006 12:34 pm

תגובהדורך קרעמער » מאנטאג דעצמבער 13, 2010 10:20 pm

די וואסערן זאלן ווידמען

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » זונטאג אוקטובער 23, 2011 8:59 pm

לערנענדיג די סדרה פארגאנגענעם אסור חג, שבת קודש, אז מיר שווער געווארן די רש"י קאפיטל א פסוק י"ד: יהי מאורות, מיום ראשון נבראו וברביעי צוה עליהם להתלות ברקיע, וכן כל תולדות שמים וארץ נבראו מיום ראשון, וכל אחד נקבע ביום שנגזר עליו. הוא שכתוב את השמים לרבות תולדותיהם ואת הארץ לרבות תולדותיה.

איז מיר שווער, רש"י לערנט דאך פשט אינעם ערשטן פסוק פון די תורה אז דאס מיינט נישט צו זאגן אז צום ערשט האט דער באשעפער באשאפן די הימל און די ערד, אויב אזוי פארוואס לערנט ער דא יא אפ פשט אינעם פסוק אז דאס מיינט די באשאפונג פון די הימל און אלע אירע תולדות און די ערד צוזאמען מיט אלע אירע תולדות?

אוועטאר
farshlufen
שר עשרת אלפים
תגובות: 18407
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג נובעמבער 16, 2007 8:26 am
לאקאציע: אויף די פאליצעס אין ספרים שאנק

תגובהדורך farshlufen » זונטאג אוקטובער 23, 2011 10:04 pm

הלום ראיתי במעשה אורג לבעל מטה לוי (קרבן אהרן) באחד הפיוטים בתפלת גשם שפירוש בשם הראב"ן כי דשא הם אילנות, והוא תמוה בעיני.
סימן דלא ידע כלום, שבוחי.

אוועטאר
קרעמער
שר עשרים אלפים
תגובות: 28276
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג יוני 25, 2006 12:34 pm

תגובהדורך קרעמער » זונטאג אוקטובער 23, 2011 10:06 pm

אויפריכטיג האט געשריבן:לערנענדיג די סדרה פארגאנגענעם אסור חג, שבת קודש, אז מיר שווער געווארן די רש"י קאפיטל א פסוק י"ד: יהי מאורות, מיום ראשון נבראו וברביעי צוה עליהם להתלות ברקיע, וכן כל תולדות שמים וארץ נבראו מיום ראשון, וכל אחד נקבע ביום שנגזר עליו. הוא שכתוב את השמים לרבות תולדותיהם ואת הארץ לרבות תולדותיה.

איז מיר שווער, רש"י לערנט דאך פשט אינעם ערשטן פסוק פון די תורה אז דאס מיינט נישט צו זאגן אז צום ערשט האט דער באשעפער באשאפן די הימל און די ערד, אויב אזוי פארוואס לערנט ער דא יא אפ פשט אינעם פסוק אז דאס מיינט די באשאפונג פון די הימל און אלע אירע תולדות און די ערד צוזאמען מיט אלע אירע תולדות?

די דרש פון את השמים לרבות תולדותיהם ואת הארץ לרבות תולדותיה איז קיין סתירה נישט צו בראשית ברוא ה' את השמים ואת הארץ וויאזוי רש"י טייטשט אפ דעם ערשטן פסוק, ווייל פאקטיש מיינט את השמים ואת הארץ נאך אלץ אז די הימל און ערד זענען באשאפן געווארן. שטייסט?

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 12:01 am

איך פארשטיי וואס דו זאגסט, אבער עס קוקט אויס ווי רש"י וויל פון דעם פסוק א ראי' ברענגען אז אלעס איז באשאפן געווארן אינעם ערשטן טאג און לויט זיין פשט רעדט דער ערשטער פסוק בכלל נישט פון די באשאפונג פונעם יום ראשון?

שוטה
שר האלף
תגובות: 1229
זיך איינגעשריבען אום: פרייטאג אוגוסט 29, 2008 2:21 am

תגובהדורך שוטה » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 12:14 am

רש"י וויל נישט לערנען אז בראשית וגו' איז טייטש 'אין אנפאנג האט דער אייבערשטער באשאפען די הימל און די ערד' מכח אפאר טעכנישע פראבלעמען [ווי ער שמועסט אויס], ממילא מוז מען טייטשען 'אין אנפאנג פונעם באשאפונג פון די הימל און די ערד, און די ערד איז געווען פוסט וגו' האט דער אייבערשטער געזאגט עס זאל זיין ליכטיגקייט'.

ס'מיינט אבער נישט אז ס'איז נישט מוכח פון די פסוקים אז אינעם ערשטען טאג איז שוין געווען 'שמים וארץ' ['והארץ' היתה תוהו, וחשך ע"פ 'תהום'], ממילא קען מען דרש'ענען - נישט ברענגען א ראי' - את השמים לרבות תולדותי' וכו'.
ונפשי יודעת מאד ידיעה ברורה שאין ביצת הנמלה כנגד הגלגל העליון צעירה כאשר חכמתי קטנה ודעתי קצרה (הקדמת הרמב"ן לפירושו עה"ת)

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 6:55 am

נאָך אַ זאך וואָס האָט מיר געעגבערט ביים לערנען חומש רש"י. אין פסוק כ' זאָגט רש"י: שרץ, כל דבר חי שאינו גבוה מען הארץ קרוי שרץ. בעוף כמו זבובים, וכו'.

קומט אויס אַ אַ זבוב איז בכלל נישט דאָס וואָס מיר רופן 'פליג', ווייל אַ זבוב מיינט אַ שרץ וואָס קריכט. אָבער פון די אַנדערע זייט איז מיר שווער פאַרוואָס הייסט ער אן עוף?

אוועטאר
קרעמער
שר עשרים אלפים
תגובות: 28276
זיך איינגעשריבען אום: זונטאג יוני 25, 2006 12:34 pm

תגובהדורך קרעמער » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 7:31 am

אויפריכטיג האט געשריבן:נאָך אַ זאך וואָס האָט מיר געעגבערט ביים לערנען חומש רש"י. אין פסוק כ' זאָגט רש"י: שרץ, כל דבר חי שאינו גבוה מען הארץ קרוי שרץ. בעוף כמו זבובים, וכו'.

קומט אויס אַ אַ זבוב איז בכלל נישט דאָס וואָס מיר רופן 'פליג', ווייל אַ זבוב מיינט אַ שרץ וואָס קריכט. אָבער פון די אַנדערע זייט איז מיר שווער פאַרוואָס הייסט ער אן עוף?

א זבוב איז יא א פליג, עס איז אן עוף ווייל עס פליהט און א שרץ ווייל עס שפאצירט

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 8:07 am

אויב אזוי פארוואס זאגט רש"י אז דאס איז א "דבר חי שאינו גבוה מעל הארץ". וועט מען דאס מוזן אפטייטשן אז עס פליט נישט אסאך העכער פון די ערד?

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 9:18 am

שוועמל האט געשריבן:דער האר פון דער וועלט האט געזאגט: לא ידון רוחי באדם בשגם הוא בשר ועי' רשי.

מיין קשיא איז, אויב אזוי האט זיך שוין דאן אנגעהויבן די הסתרת פנים, און נאכמער איז דען אין מדבר און אין א"י נישט געווען קיין דין ודברים צווישן בוכ"ע אינעם מענטש ביי די אלע חטאים וואס מען האט תיכף באקומען אן עונש?

עס איז דא נאך פשטים אויף לא ידון עי' א"ע ורמבן ואוה"ח ה'


נאך וואס איך גלייך צו וויסן, וויאזוי איז געווען פארן חטא, זענען בעלי חיים געשטארבן אדער איז אויף זיי אויך נגזר געווארן מיתה צוזאמען מיט אדם?
ווען איז מותר געווארן פאר בעלי חיים צו עסן בשר, אין פסוק שטייט דאך קלאר ירק עשב לכם לאכלה? און נאר פאר נח איז מותר געווארן בשר שפעטער?

מערקווירדיג וואס רשי זאגט מיד כל חיה אדרשנו אז א חיה האט נישט קיין רעכט צו הרגנ'ן א מענטש, דאס הייסט עפעס א בחירה האט ער (?)
און אפשר איז משמע פון דעם אז אנאנדער בעל חי מעג ער יא עסן (?)


אזויווי די פראגעס פון שוועמעל זענען נאכנישט פארענטפערט געוווארן, ברענג איך עס ווידער דא ארויף, אולי וועט איינער אויפקומען מיט א תירוץ.

אויפריכטיג
שר שלשת אלפים
תגובות: 3291
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג דעצמבער 16, 2008 8:10 pm
לאקאציע: ביים געפילטערטן קאמפיוטער

תגובהדורך אויפריכטיג » מאנטאג אוקטובער 24, 2011 9:31 am

קרעמער האט געשריבן:למך האט גע'הרג'ט קין, דאס איז א פשוט'ע זאך.

און אדם הראשון האט געהאט "בנים ובנות", ווי רש"י ברענגט אז מיט קין איז געבוירן א תאומה, און מיט הבל צוויי שטיק, אויך האט ער געהאט שת.


דער מהרש"א אין מס' בבא בתרא דף ט"ז ע"ב ד"ה תנחומין שרייבט אזוי:

תנחומין של הבל נחמך כו'. יראה בזה דבר קפרא לא בא למחלש דעתיה טפי אבל למאי דקי"ל כב"ה במצות פריה ורביה דבעי זכר ונקבה והוא לשון כפל פרו ורבו אמרו פרו ע"ש הזכר שממנו הזרע כמו גרעין הפרי כמ"ש בפסוק הנה נחלת ה' בנים שכר פרי הבטן וגו' ורבו ע"ש הנקבה שמרבת ומגדלת אח"כ הבנים וז"ש לו אבוה כי הוה חזא ביה דחלש דעתיה רביה באה לעולם כי בה אתה מקיים מצות רבו ובא בר קפרא לפרש דברי רבי בדרך צחות דכעין תנחומין של אדם שהיה לו על הבל בנו דהיינו שאמר לו כי שת לי זרע אחר תחת הבל שפי' למ"ד דסגי בזכר ונקבה בפרק הבע"י לפי שקין ותאומתו לא היו מתולדות אדם אבל הבל ותאומתו היו מתולדות אדם כדאיתא בפדר"א וכשנהרג הבל לא היה אדם עדיין קיים פ"ו שלא היה לו רק בת אחת שהיא תאומת הבל עד שנולד שת שאז קיים פ"ו והוא שאמר בשת כי שת לי זרע אחר תחת הבל כי הרגו קין והייתי בטל פ"ו וא"ל בר קפרא דבאותן תנחומין עצמן שהיא במצות פ"ו נחמך אביך בבת זו שנולדה לך אבל לא תפרש כפשטיה דרבייה באה לעולם שתהיה אפילו הרבה לאדם דא"א לעולם בלא זכרים ובלא נקבות משום מצות פ"ו בנות ברכה אבל אשרי מי שבניו הרבה שיהיו לו בנים זכרים ואוי לו מי שבניו הרבה שיהיו נקבות דסגי לו בבת אחת לקיים מצות פ"ו ודו"ק:

אין פרקי דר' אליעזר שטייט אז חוה איז נתעבר געווארן מיט קין דורכ'ן נחש:

ומפרי העץ אשר בתוך הגן תני ר' זעירא ומפרי העץ אין העץ אלא אדם שנמשל לעץ שנ' כי האדם עץ השדה אשר בתוך הגן אין גן אלא אשה שנמשלה לגן שנ' גן נעול אחותי כלה ואמר הגן ולא אמר אשה תפש לשון נקיה מה הגינה הזאת כל מה שנזרעה צמחה ומוציאה כך האשה הזאת כל מה שנזרעה הרה ויולדת בבעילה בא אליה רוכב נחש ועברה את קין ואחר כך בא אליה אדם ועברה את הבל שנ' והאדם ידע את חוה אשתו מה ידע ידע שהיתה מעוברת וראה את דמותו שלא מן התחתונים אלא מן העליונים ואיתנביאת ואמרה קניתי איש לה'.


צוריק צו “מדי שבת בשבתו ומועד במועדו”

ווער איז אונליין

באנוצערס וואס דרייען זיך איצט דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און איין גאסט