אידישע ווערטער און זייער ריכטיגער אויסלייג (ספעלינג)

די אחראים: אחראי, גבאי ביהמד

אוועטאר
חלב ישראל
שר חמישים ומאתים
תגובות: 406
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך פאברואר 14, 2018 10:19 am

תגובהדורך חלב ישראל » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 7:11 pm

'גוי'אישע

אסדר לסעודתא
שר ארבעת האלפים
תגובות: 4632
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אפריל 25, 2018 11:08 pm

תגובהדורך אסדר לסעודתא » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 8:00 pm

חלב ישראל האט געשריבן:'גוי'אישע

און נישט?
אויב ווילט איר נישט צו טוישן אייער מיינונג, דאן האט נישט קיין טענות אז איך האלט נישט ביים טוישן מיין מיינונג.

אוועטאר
חלב ישראל
שר חמישים ומאתים
תגובות: 406
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך פאברואר 14, 2018 10:19 am

תגובהדורך חלב ישראל » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 8:23 pm

אן די ערשטע שטרעכל.
לעצט פאראכטן דורך חלב ישראל אום דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 10:10 pm, מאל פאראכטן געווארן 1 סך הכל.

פייוויש בראדער
שר העשר
תגובות: 42
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:56 am

תגובהדורך פייוויש בראדער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 8:26 pm

לדעתי איז ריכטיג גוי'ישע אדער גויאישע. דער שטרעכל פארטרעט דעם אלף המפסיק, מ'דארף נישט ביידע.

פייוויש בראדער
שר העשר
תגובות: 42
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:56 am

תגובהדורך פייוויש בראדער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 8:35 pm

קלאָצקאָפּ האט געשריבן:הוספה: פארבינדן

פארבונדן

פייוויש בראדער
שר העשר
תגובות: 42
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:56 am

תגובהדורך פייוויש בראדער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 8:47 pm

Think and Thank האט געשריבן:איך גלייב אז איר פארשטייט אז איר זענט גארנישט מער פוסק ווי מעלות, און מען איז בארעכטיגט מפקפק צו זיין אין די כללים וואס איר שטעלט אוועק. אדרבה, ברענגט א מקור וואו א פראפעסיאנאלער שרייבער (נישט אייוועלט וכדומה) שרייבט פאר צען יאר צוריק אדער מער 'געזונגען', 'דריקן', אדער 'וואונקן'.


ס'דא אסאך סיבות פארוואס עס זאל זיך טוישן פון י' צו ו' און פארקערט, און טייל ערטער טוישט זיך עס בכלל נישט.
די שם דבר פון דרוקן איז 'דרוק', און עס טוישט זיך נישט ביי א פעולה, אפגעזען עבר אדער עתיד.
די שם דבר פון ווינקען איז 'וואונק', און ביי א פעולה איז עס אלעמאל מיט א י'.
די שם דבר פון זינגען איז זינגען, און עס טוישט זיך נישט ביי א פעולה, אפגעזען עבר אדער עתיד.
לשון יחיד פון שיך איז שוך, לשון רבים איז שיך.
לשון יחיד פון ברידער איז ברודער, לשון רבים איז ברידער.
די זון וואס מאכט ליכטיג איז מיט א ו'. א זון (בן) איז מיט א ו', און לשון רבים איז עס זין. זין (דעת) איז אויך מיט א י' ('עס האט נישט קיין זין צו טאנצן תשעה באב.')

אגב, וויסן איז לשון הוה און געוואוסט איז לשון עבר, וואס מיינט אז אפילו לשיטתך איז עס פארקערט ווי דיין כלל אז נאר ביי עתיד טוישט זיך עס צו א ו'.

הער יו"ט ערליך, וועסטו הערן ווי ער זאגט געזונגען און געקלונגען (ביידע אין 'יאקאב') און געוואונקען ועוד הרבה.

לגבי דרוק דארף מען אויפפּאסן,
צודריקן מיט די פינגער
צו דרוקן צום וואנט
א מורא'דיגער אויסדרוק
אויסדריקליך
מ'דארף זיך ריכטיג אוסדרוקן
אסאך שיינע אויסדריקן

פייוויש בראדער
שר העשר
תגובות: 42
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:56 am

תגובהדורך פייוויש בראדער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 9:16 pm

לעגאו מענטשעלע האט געשריבן:און וואס טוט זיך מיט: איבערמידליכע ארבעט
און וואס זאגט איר צו: ער איז געווען אן אומדערשעפליכע קוואל [פון חיזוק.... וכדו']

אומערמידליך
אומערשעפבאר

אוועטאר
לעגאו מענטשעלע
שר חמש מאות
תגובות: 858
זיך איינגעשריבען אום: דאנארשטאג מאי 09, 2019 3:44 pm
לאקאציע: אויפן לעגאו בארד

תגובהדורך לעגאו מענטשעלע » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 9:19 pm

פייוויש בראדער האט געשריבן:
לעגאו מענטשעלע האט געשריבן:און וואס טוט זיך מיט: איבערמידליכע ארבעט
און וואס זאגט איר צו: ער איז געווען אן אומדערשעפליכע קוואל [פון חיזוק.... וכדו']

אומערמידליך
אומערשעפבאר

טייטש מיר דאס ווארט...
טרעט נישט אויף מיר! ווייל דו וועסט ליידן! און אויב פארשטייסטו דאס נישט, דאן האסטו נאך קיינמאל נישט ארויפגעטרויטן אויף א... לעגאו מענטשעלע!

פייוויש בראדער
שר העשר
תגובות: 42
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך מאי 02, 2018 10:56 am

תגובהדורך פייוויש בראדער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 9:24 pm

אומערשעפבאר = מען קען עס נישט אויסשעפן, דהיינו ס'ענדיגט זיך נישט.

ועכשיו נזכרתי אז ריכטיגער איז - אומאויסשעפבאר.

אוועטאר
Think and Thank
שר ארבעת האלפים
תגובות: 4495
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 09, 2018 11:08 pm

תגובהדורך Think and Thank » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 9:33 pm

פייוויש בראדער האט געשריבן:
Think and Thank האט געשריבן:איך גלייב אז איר פארשטייט אז איר זענט גארנישט מער פוסק ווי מעלות, און מען איז בארעכטיגט מפקפק צו זיין אין די כללים וואס איר שטעלט אוועק. אדרבה, ברענגט א מקור וואו א פראפעסיאנאלער שרייבער (נישט אייוועלט וכדומה) שרייבט פאר צען יאר צוריק אדער מער 'געזונגען', 'דריקן', אדער 'וואונקן'.


ס'דא אסאך סיבות פארוואס עס זאל זיך טוישן פון י' צו ו' און פארקערט, און טייל ערטער טוישט זיך עס בכלל נישט.
די שם דבר פון דרוקן איז 'דרוק', און עס טוישט זיך נישט ביי א פעולה, אפגעזען עבר אדער עתיד.
די שם דבר פון ווינקען איז 'וואונק', און ביי א פעולה איז עס אלעמאל מיט א י'.
די שם דבר פון זינגען איז זינגען, און עס טוישט זיך נישט ביי א פעולה, אפגעזען עבר אדער עתיד.
לשון יחיד פון שיך איז שוך, לשון רבים איז שיך.
לשון יחיד פון ברידער איז ברודער, לשון רבים איז ברידער.
די זון וואס מאכט ליכטיג איז מיט א ו'. א זון (בן) איז מיט א ו', און לשון רבים איז עס זין. זין (דעת) איז אויך מיט א י' ('עס האט נישט קיין זין צו טאנצן תשעה באב.')

אגב, וויסן איז לשון הוה און געוואוסט איז לשון עבר, וואס מיינט אז אפילו לשיטתך איז עס פארקערט ווי דיין כלל אז נאר ביי עתיד טוישט זיך עס צו א ו'.

הער יו"ט ערליך, וועסטו הערן ווי ער זאגט געזונגען און געקלונגען (ביידע אין 'יאקאב') און געוואונקען ועוד הרבה.

1) אני הקטן הער ר' יום טוב זינט די דריי יאר. ער זאגט טאקע געקלונגען, אבער דאס איז בכלל נישט געווען קיין טייל פון די שמועס דא.
2) אין די גאנצע ניגון יאקאב איז נישטא די ווארט געזינגען/געזונגען אפילו איין מאל, ווייסעכנישט וויאזוי ער וואלט ווען געזאגט ווען עס וואלט ווען יא געווען.
3) אפשר קענסטו צוצייכענען די גענויע ארט וואו ער זאגט געוואונקען?

אגב, כאטש וואס ר' יו"ט עהרליך איז געווען א רוסישע געבוירענער איז זיין אקצענט היבש מאדיפיצירט געווארן (אזויווי ביי רוב מענטשן), און אויף די טעיפס הערט מען אסאך מאל ווי ער זאגט נישט ריכטיג י/ו (צב"ש און/אין זאגט ער גאר אסאך מאל נישט ריכטיג). איך וועל בל"נ באלד ארויפלייגן עטליכע דוגמאות אויב וועל איך האבן צייט.

פייוויש בראדער האט געשריבן:לגבי דרוק דארף מען אויפפּאסן,
צודריקן מיט די פינגער
צו דרוקן צום וואנט
א מורא'דיגער אויסדרוק
אויסדריקליך
מ'דארף זיך ריכטיג אוסדרוקן
אסאך שיינע אויסדריקן


דאס האט א כלל אדער סתם געשאסן?
(יאך האלט אז סיז סתם אבי גערעדט און אין אלע דיינע דוגמאות קומט עס מיט א ו'.)
“We choose truth over facts.”

Joe Biden, august 8, 2019

גרשון
שר מאה
תגובות: 146
זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 18, 2019 11:01 pm

תגובהדורך גרשון » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 10:55 pm

חלב ישראל האט געשריבן:אן די ערשטע שטרעכל.

ערשטע שטריכל? צו וואס?

אוועטאר
היימישער הייקער
שר חמש מאות
תגובות: 562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 08, 2019 5:07 pm

תגובהדורך היימישער הייקער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 10:56 pm

נידריג? נידריגערע ערטער?
איך האב שוין באגעגענט הערשן, בערן, פוקסן, שלענג און הערשן. קען זיך א קיאוטי אפשר מרחם זיין? איך ווייס עטס זענטס דא...
Views expressed here are solely my own and do not express the views or opinions of any organization

גרשון
שר מאה
תגובות: 146
זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 18, 2019 11:01 pm

תגובהדורך גרשון » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 10:59 pm

פייוויש בראדער האט געשריבן:
לעגאו מענטשעלע האט געשריבן:און וואס טוט זיך מיט: איבערמידליכע ארבעט
און וואס זאגט איר צו: ער איז געווען אן אומדערשעפליכע קוואל [פון חיזוק.... וכדו']

אומערמידליך
אומערשעפבאר

אפשר קענסטו טאקע אויסקלארן וואס דאס ווארט מיינט? פארהאן וואס שרייבן אימערמידליך, און פארהאן וואס שרייבן איבערמידליך. דו האסט אנגענומען א דריטע ווערסיע: אומערמידליך.

גרשון
שר מאה
תגובות: 146
זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 18, 2019 11:01 pm

תגובהדורך גרשון » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:02 pm

היימישער הייקער האט געשריבן:נידריג? נידריגערע ערטער?

ריכטיג.

אוועטאר
היימישער הייקער
שר חמש מאות
תגובות: 562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 08, 2019 5:07 pm

תגובהדורך היימישער הייקער » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:06 pm

ייש"כ
איך האב שוין באגעגענט הערשן, בערן, פוקסן, שלענג און הערשן. קען זיך א קיאוטי אפשר מרחם זיין? איך ווייס עטס זענטס דא...
Views expressed here are solely my own and do not express the views or opinions of any organization

אוועטאר
קלאָצקאָפּ
שר האלפיים
תגובות: 2562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm

תגובהדורך קלאָצקאָפּ » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:18 pm

גרשון האט געשריבן:
פייוויש בראדער האט געשריבן:
לעגאו מענטשעלע האט געשריבן:און וואס טוט זיך מיט: איבערמידליכע ארבעט
און וואס זאגט איר צו: ער איז געווען אן אומדערשעפליכע קוואל [פון חיזוק.... וכדו']

אומערמידליך
אומערשעפבאר

אפשר קענסטו טאקע אויסקלארן וואס דאס ווארט מיינט? פארהאן וואס שרייבן אימערמידליך, און פארהאן וואס שרייבן איבערמידליך. דו האסט אנגענומען א דריטע ווערסיע: אומערמידליך.

ווער שרייבט אימערמידליך?
קריך נישט צו הויך, ווייל אויב דו וועסט חלילה פאלן וועט דיין קלאפ זיין פיל שטארקער!

מיין אבזערוואציע ווינקל

אוועטאר
קלאָצקאָפּ
שר האלפיים
תגובות: 2562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm

תגובהדורך קלאָצקאָפּ » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:19 pm

גרשון האט געשריבן:
חלב ישראל האט געשריבן:אן די ערשטע שטרעכל.

ערשטע שטריכל? צו וואס?
קריך נישט צו הויך, ווייל אויב דו וועסט חלילה פאלן וועט דיין קלאפ זיין פיל שטארקער!

מיין אבזערוואציע ווינקל

אוועטאר
קלאָצקאָפּ
שר האלפיים
תגובות: 2562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm

תגובהדורך קלאָצקאָפּ » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:21 pm

פייוויש בראדער האט געשריבן:
קלאָצקאָפּ האט געשריבן:הוספה: פארבינדן

פארבונדן

דער שם פועל איז זיכער פארבינדן.
קריך נישט צו הויך, ווייל אויב דו וועסט חלילה פאלן וועט דיין קלאפ זיין פיל שטארקער!

מיין אבזערוואציע ווינקל

אוועטאר
Think and Thank
שר ארבעת האלפים
תגובות: 4495
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 09, 2018 11:08 pm

תגובהדורך Think and Thank » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:22 pm

גרשון האט געשריבן:
פייוויש בראדער האט געשריבן:
לעגאו מענטשעלע האט געשריבן:און וואס טוט זיך מיט: איבערמידליכע ארבעט
און וואס זאגט איר צו: ער איז געווען אן אומדערשעפליכע קוואל [פון חיזוק.... וכדו']

אומערמידליך
אומערשעפבאר

אפשר קענסטו טאקע אויסקלארן וואס דאס ווארט מיינט? פארהאן וואס שרייבן אימערמידליך, און פארהאן וואס שרייבן איבערמידליך. דו האסט אנגענומען א דריטע ווערסיע: אומערמידליך.

איבערמידליך איז א פשוט'ע טעות. די ריכטיגע ווארט איז אומערמידליך, וואס באדייט 'נישט ווערנדיג מיד'. (די 'אומ' באדייט נישט, אזויווי אין 'אומפארמיידליך', אומערפארן וכו'. איבערמידליך וואלט געמיינט 'ווערנדיג צו שטארק מיד'...)

די מעלות האט שוין אנגעמערקט וועגן די טעות א צייט צוריק.
“We choose truth over facts.”

Joe Biden, august 8, 2019

אוועטאר
Think and Thank
שר ארבעת האלפים
תגובות: 4495
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג ינואר 09, 2018 11:08 pm

תגובהדורך Think and Thank » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:25 pm

חלב ישראל האט געשריבן:אן די ערשטע שטרעכל.

די שטרעכל נוצט מען אפצוטיילן צווישן א אידישע ווארט און א לה"ק ווארט, אזויווי אין גע'שחט'ן, גע'הרג'עט, צו'מזיק'ט, ועוד. ווען די לה"ק ווארט האט אידישע פארזילבעס און נאכזילבעס (ווי אין די אויבנדערמאנטע דוגמאות) לייגט מען א שטרעכל סיי פאר די לה"ק ווארט און סיי דערנאך, אבער ווען עס האט נאר א אידישע נאכזילבע (ווי אין שחט'ן, הרג'ענען, גוי'אישע) לייגט מען א שטרעכל נאר נאך די לה"ק ווארט.
“We choose truth over facts.”

Joe Biden, august 8, 2019

אוועטאר
קלאָצקאָפּ
שר האלפיים
תגובות: 2562
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג יולי 25, 2017 9:24 pm

תגובהדורך קלאָצקאָפּ » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:42 pm

קריך נישט צו הויך, ווייל אויב דו וועסט חלילה פאלן וועט דיין קלאפ זיין פיל שטארקער!

מיין אבזערוואציע ווינקל

אסדר לסעודתא
שר ארבעת האלפים
תגובות: 4632
זיך איינגעשריבען אום: מיטוואך אפריל 25, 2018 11:08 pm

תגובהדורך אסדר לסעודתא » דאנארשטאג אוגוסט 15, 2019 11:52 pm

חלב ישראל האט געשריבן:אן די ערשטע שטרעכל.

אבי גערעדט.
אויב ווילט איר נישט צו טוישן אייער מיינונג, דאן האט נישט קיין טענות אז איך האלט נישט ביים טוישן מיין מיינונג.

אוועטאר
איינס
שר האלפיים
תגובות: 2272
זיך איינגעשריבען אום: דינסטאג סעפטעמבער 26, 2017 9:16 am

תגובהדורך איינס » פרייטאג אוגוסט 16, 2019 10:06 am

אסדר לסעודתא האט געשריבן:
חלב ישראל האט געשריבן:אן די ערשטע שטרעכל.

אבי גערעדט.

א וודאי אן דעם שטרעכיל דו שרייבסט ׳שחט׳ן אדער שחט׳ן?
ביי גע׳שחט׳ן דארט קומט שוין יא ביידע שטרעכליך (אבער דא וועט מען ענדערש שרייבן געשאכטן, כאטש וואס משרייבט נישט שעכטן)
אחד היה אברהם - שעבד את ה' רק על ידי שהיה אחד, שחשב בדעתו שהוא רק יחידי בעולם ולא הסתכל כלל על בני העולם.

גרשון
שר מאה
תגובות: 146
זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 18, 2019 11:01 pm

תגובהדורך גרשון » זונטאג אוגוסט 18, 2019 11:31 am

אינעם ענין פון אויבערשטריכלעך (apostrophes) אין אידיש הערשט א צומישעניש ביי אסאך מענטשן. געוויסע וועלן אננעמען "כל תיקו לחומרא" און עס לייגן כמעט ביי יעדן צווייטן סוף ווארט אן האבן אן אנונג פארוואס איז פארווען, בעת אנדערע וועלן ענדערש קלערן פונעם שב ואל תעשה עדיף און זיך צוריקהאלטן פון עס ניצן. לאמיר אלזא זען די כללים ארום דעם.

דער ערשטער כלל ביי דעם, אזוי אויך ביי אלע פּינקטואַציע סימבאלן (punctuation, פינטלעך, קאמעס, אא"וו), איז אז ס'קומט אלץ צוליב א סיבה. אויב וואלט מען נישט געלייגט דאס שטריכל, אדער דעם אנדערן סימבאל, וואלט מען געקענט גרייזיג אויסטייטשן די כוונה פונעם שרייבער, און דאס שטריכל קומט צו פארמיידן דעם פאטענציאלן טעות. דאס איז וויכטיג אין אכט צו נעמען: ס'דארף זיין א סיבה אלעמאל פארוואס יא צו לייגן, נישט פארוואס נישט.

דער ציל פון אן אויבערשריכל אין אלגעמיין איז אפצוטיילן דעם חלק ווארט פון פאר'ן שטריכל פונעם חלק וואס קומט נאכדעם. בפרטיות זענען דא פיר ערטער וואו דאס שטריכל קומט אריין (ווי ווייט איך קען יעצט טראכטן):

1) ווען דאס געשריבענע ווארט איז א צוזאמשטעל און א פארקורצונג פון צוויי אדער מער ווערטער, און ס'פאלן ארויס געוויסע אותיות ביים מאכן דעם צוזאמשטעל. צב"ש דאס ווארט ס'איז, דער מקור איז עס איז, דעריבער קומט אריין דאס אויבערשריכל אפצוטיילן דעם ס', וואס באלאנגט צום ערשטן ווארט, פונעם צווייטן האלב, איז. אזוי איז אויך ביי מ'האט, א צוזאמשטעל פון מען האט, און כ'האב, פון איך האב.

אונטער דער קאטעגאריע פאלן אויך אריין אלע פּרעפּאָזיציעס (prepositions), ווי פאר, מיט, אויף, אונטער, העכער, פון, אד"ג, וואס קומען פאר'ן ווארט "דעם," וואס איז ארגינעל געווען "דען" (ווי אין דייטש) – פאר'ן, מיט'ן, אויפ'ן, אונטער'ן, העכער'ן. "פונעם" איז א יוצא מן הכלל, ס'איז געווארן ווי א נייע ווארט, אסאך שרייבן אבער "פונ'ם."

2) פאר א ס' וואס קומט נאך א זאך-ווארט (noun) צו ווייזן אייגנטומערשאפט, צב"ש גרשונ'ס מיינונג, דעם שרייבער'ס געשמאק, די ליינער'ס הערות. ביי די אלע קומט דער ס' זאגן וועמענ'ס ס'איז די זאך וואס שטייט נאכדעם, און מ'לייגט אן אויבערשטריכל אנצודייטן אז דער ס' איז נישט קיין חלק פונעם זאך-ווארט זעלבסט.

ס'זענען דא נאך סיבות פארוואס ס'זאל זיין א ס' סוף פון א ווארט, ווי ווען דער ס' איז א חלק פונעם ווארט – פנחס, באס, שאס, סוקסעס – אדער ווען ס'קומט מאכן א זאך פאר א לשון רבים – וואלקנס, שטעקנס, באסעס, קארס. ביי די פעלער קומט נישט קיין אויבערשריכל פאר'ן ס', וכל המוסיף גורע, ווייל אויב לייגט מען פאר'ן יעדן ס' א שטריכל, נעמט עס אוועק דעם גאנצן אויפטו פון עס לייגן ווען מ'וויל אפטיילן דעם ס' פונעם ווארט.

ווען א ווארט ענדיגט זיך מיט א ס' און מ'וויל זאגן אז עפעס געהערט צו אים, צב"ש ווען מ'וויל זאגן אז עפעס געהערט צו פנחס, וועט מען אין ענגליש אין אזא פאל לייגן דאס שטריכל נאכ'ן ס' (S) און נישט צולייגן נאך א ס' – פנחס' הויז. אין אידיש שרייבט מען יא צוויי סמ"כ'ס, נאר מ'לייגט אריין א נ' נאכ'ן שטריכל – פנחס'נס הויז. דאס זעלבע איז אויך ווען ס'ענדיגט זיך מיט א ש' אדער אן אנדערן אות פון דער זעלבער מוצא, צב"ש דעם מענטש'נס מח.

אויב מ'רעדט אבער פון עפעס וואס ענדיגט זיך מיט א ס' צו עס מאכן פאר א לשון רבים, ווערט עס שוין מער קאמפליצירט. "די וואלקנס'נס ווייסקייט?" "די באסעס'נס רעדער?" נע... די בעסטע עצה איז אויסצודרייען דעם זאץ: די ווייסקייט פון די וואלקנס, די רעדער פון די באסעס. אדער קען מען אהערשלעפן דעם ענגלישן כלל, און שרייבן די באסעס' רעדער.

די קאטעגאריע נעמט אריין נאר זאך-ווערטער, נישט פּראָנאָמען (pronouns. א זאך-ווארט איז א נאמען פון א מענטש אדער חפץ; א פראנאם איז ווען מ'זאגט א ווארט וואס באציט זיך אויף עמיצן אדער אויף עפעס, אבער ס'איז נישט זיין נאמען אליין, צב"ש ער, זי, אונז, זיי, מיין. ווען מ'רעדט פון משה – א זאך-ווארט – וועט מען אסאך מאל אנשטאט זיין נאמען זאגן ער – א פראנאם וואס באציט זיך צו משה). דעריבער שרייבט מען נישט זיינ'ס, נאר זיינס, אזוי אויך מיינס, אירס, אונזערס, זייערס, אד"ג.

3) ווען מ'שרייבט א לשה"ק ווארט מיט א אידישער פארזילבע (prefix) אדער נאכזילבע (suffix), וועט מען לייגן אן אויבערשטריכל אפצוטיילן דעם לשה"ק'ן חלק אינעם ווארט פונעם אידישן. צב"ש גע'גנב'עט, גע'רעש'ט, מורא'דיג, אד"ג.

דער כלל שאפט צומאל א צומישעניש ווען מ'וויל שרייבן א נאמען אין דימינאטיוו (א קליינעם פארמאט, דורכ'ן צולייגן א ל' אדער –לע סוף פונעם ווארט). אויב איז דער נאמען א לשה"ק'ער, קומט א שטריכל, צב"ש יצחק'ל, דוד'ל, משה'לע, אבער ביי אידישע נעמען איז נישט דא קיין סיבה עס צו לייגן, נאר מ'שרייבט אייזיקל, בערל, לייבל, מיכעלע, אא"וו. פארהאן אויך לשה"ק'ע נעמען וואס זענען טראנספארמירט געווארן אין אידיש דורכ'ן טוישן דעם אויסלייג, קומט ביי זיי ווייטער נישט דאס שטריכל, א שטייגער ווי יחזקעלע.

נאך א פלאץ וואו ס'הערשט אן אומקלארקייט צי מ'זאל לייגן א שטריכל צי נישט איז ביי נעמען פון שטעט/חסידות'ן. מ'קען דאס איינטיילן אין דריי חלקים.

1. שטעט וואס מ'לייגט אויס לויט די אידישע כללים אדער כמעט אזוי, צב"ש סאטמאר, בעלזא, וויזשניץ, ביי זיי קומט זיכער נישט קיין שטריכל, פונקט ווי ס'קומט נישט ביי וויליאמסבורג און בארא פארק.

2. נעמען פון שטעט וואס ווערן דערמאנט אין תנ"ך אדער אין חז"ל, צב"ש ירושלים, מצרים, בבל, ביי זיי לייגט מען לכולי עלמא א שטריכל.

3. שטעט פון אייראפע וואס מ'לייגט נישט אויס לויט די אידישע כללים, נאר ווי זיי וואלטן געווען לשה"ק, צב"ש באבוב, ברסלב, לבוב, ביי דעם איז יש ויש. געוויסע וועלן זיי באטראכטן ווי לשה"ק'ע ווערטער און וועלן דעריבער לייגן דאס שטריכל, ווידעראום אנדערע וועלן טענה'ן – וכן דעתי נוטה – אז זיי זענען געהעריג אידישע ווערטער נאר געשריבן אין א פארמאט ווי לשה"ק'ע ווערטער, וויבאלד אמאל זענען די כללים פון אידיש נאכנישט געווען אזוי שטארק אוועקגעשטעלט ממילא האט מען זיי געשריבן אזוי, און שפעטער זענען זיי שוין געבליבן איינגעווארצלט מיט דעם אויסלייג.

אגב, אלעס וואס מיר רעדן דא איז ביים שרייבן אידיש, ביים שרייבן לשה"ק גילטן נישט די אלע כללים (חוץ דער פערטער). דעריבער איז מסתמא א טעות צו שרייבן "קהל ייטב לב ד'סאטמאר," נאר ענדערש "דסאטמאר." למעשה שרייבן אבער אסאך יא אזוי.

4) ביי לשה"ק'ע ווערטער לייגט מען צומאל אן אויבערשטריכל צו פארקורצן א ווארט, צב"ש אפי', וכדו', עמ'. מ'פלעגט עס טון בעיקר אמאל ווען מ'האט געקארגט אויף פלאץ, היינט שרייבט מען ווייניגער אזוי. מ'ניצט אבער דעם כלל ביים שרייבן אותיות – א', ב', ג'.

אנדערע פינקטואציע סימבאלן פאדערן זיך אויך א באשרייבונג, אי"ה עוד חזון למועד.
צוגעלייגטע
אויבערשטריכלעך.pdf
(97.96 KiB) דאונלאודעד 26 מאל
לעצט פאראכטן דורך גרשון אום זונטאג אוגוסט 18, 2019 11:40 am, מאל פאראכטן געווארן 1 סך הכל.

גרשון
שר מאה
תגובות: 146
זיך איינגעשריבען אום: מאנטאג פאברואר 18, 2019 11:01 pm

תגובהדורך גרשון » זונטאג אוגוסט 18, 2019 11:33 am

Think and Thank האט געשריבן:
גרשון האט געשריבן:אפשר קענסטו טאקע אויסקלארן וואס דאס ווארט מיינט? פארהאן וואס שרייבן אימערמידליך, און פארהאן וואס שרייבן איבערמידליך. דו האסט אנגענומען א דריטע ווערסיע: אומערמידליך.

איבערמידליך איז א פשוט'ע טעות. די ריכטיגע ווארט איז אומערמידליך, וואס באדייט 'נישט ווערנדיג מיד'. (די 'אומ' באדייט נישט, אזויווי אין 'אומפארמיידליך', אומערפארן וכו'. איבערמידליך וואלט געמיינט 'ווערנדיג צו שטארק מיד'...)

די מעלות האט שוין אנגעמערקט וועגן די טעות א צייט צוריק.

יישר כחכם, זייער קלאר.


צוריק צו “שפראך, גראמאטיק און דקדוק”

ווער איז אונליין

באנוצערס וואס דרייען זיך דא: נישטא קיין איינגעשריבענע באנוצערס און 4 געסט